Aparatura wykorzystywana w terapii hiperbarycznej


Należy mieć świadomość, że wraz ze wzrostem ciśnienia terapeutycznego rośnie ilość rozpuszczonego tlenu we krwi (dostarczonego do komórek ciała) a co za tym idzie skuteczność terapii. Dlatego przy doborze sprzętu poza cechami użytkowymi i technologicznymi (konstrukcja) oraz bezpieczeństwem należy się kierować dwoma kluczowymi parametrami: stężeniem tlenu oraz ciśnieniem pracy (operacyjnym) danej komory.

Z fizjologii i fizyki gazów (wymiana gazowa, prawo Henry’ego, prawo Daltona, prawo Ficka, „Okienko tlenowe”, dyfuzja) co zostało dokładnie przebadane klinicznie wynika, że ilość rozpuszczonego tlenu we krwi jest proporcjonalna do ciśnienia parcjalnego tlenu i tak:

  •  w komorach z ciśnieniem do 1,5 ATA - maksymalne ciśnienie parcjalne tlenu wynosi 1,41 ATA jest ono 7 razy wyższe niż w warunkach normalnych (poza komorą) czyli tyle razy więcej tlenu jesteśmy w stanie dostarczyć do komórek ciała,
  • w komorach z ciśnieniem do 3,0 ATA - maksymalne ciśnienie parcjalne tlenu wynosi 2,97 ATA jest ono ponad 14 razy wyższe niż w warunkach normalnych, a więc jesteśmy w stanie dostarczyć ponad 14 razy więcej tlenu do komórek ciała. Dodatkowo przy ciśnieniu powyżej 2,8 ATA uzyskujemy 100% wysycenie tlenem hemoglobiny.

W komorach miękkich gdzie stężenie tlenu wynosi np. 40 % a ciśnienie 1,3 ATA - maksymalne ciśnienie parcjalne tlenu wynosi tylko 0,52 ATA i jest ono raptem 2-krotnie wyższe, dodatkowo występuje naturalna „blokada” dla przemieszczania się tlenu (błony komórkowe, opory itp)  w wyniku, których aby uzyskać efekty medyczne hiperbarii (natlenienie) należy podnieść ciśnienie parcjalne tlenu do pułapu około 1,35 ATA w innym przypadku nadwyżka rozpuszczonego tlenu nie dociera do komórek ciała.   "The Oxygen Revolution, Third Edition: Hyperbaric Oxygen Therapy (HBOT)”,  Paul G. Harch M.D.Virginia McCullough, „Hyperbaric Oxygen Therapy: The Ultimate Beginner's Guide to Understanding the Hyperbaric Chamber (Hyperbaric Medicine, HBOT)”, Brad Durant; „Hyperbaric Oxygen Therapy”,  Richard A. NeubauerDpm Morton Walker; „ZARYS MEDYCYNY HIPERBARYCZNEJ”, pod redakcją prof. dr hab. n. med. Dr h. c. Aleksandra Sieronia i innych; 

DEFINICJE

Komora hiperbaryczna  to specjalnego przeznaczenia zbiornik ciśnieniowy umożliwiający kontrolowanie środowiska wewnątrz, w którym przebywa pacjent.

W komorach mogą być kontrolowane parametry / wielości fizyczne:

  • Ciśnienie całkowite            (P)
  • % tlenu                               (fO2)
  • Ciśnienie parcjalne tlenu (pO2)
  • Wilgotność                         (rel H)
  • Temperatura                          (T)

Jasne jest, że sam zbiornik ciśnieniowy nie może pełnić żadnej funkcji tym bardziej terapeutycznej. Mówiąc o komorze hiperbarycznej należałby opisywać ją jako system komory hiperbarycznej składającej się z takich elementów jak:

  1. Zbiornik ciśnieniowy (komora hiperbaryczna);
  2. System sterowania parametrami komory;
  3. System wytwarzania i dystrybucji  medycznego sprężonego powietrza;
  4. System zasilania w tlen medyczny (przechowywanie, sterowanie, dystrybucja);
  5. System zasilania w mieszanki oddechowe (opcjonalnie, głównie w komorach dekompresyjnych);
  6. Armatura.

A więc komora hiperbaryczny jest skomplikowanym systemem, który wymaga odpowiednio wykwalifikowanego personelu w celu zapewnienia bezpiecznej i skutecznej pracy. Każda osoba obsługująca komorę nazywana jest operatorem komory hiperbarycznej.

Ponieważ operator komory hiperbaryczne czy normobarycznej - tak naprawdę każdego urządzenia, które generuje warunki inne niż naturalne -  odpowiedzialny jest za prawidłowe przeprowadzenie zabiegu, działanie komory hiperbarycznej oraz bezpieczeństwo, powinien posiadać wiedzę minimum w zakresie: podstaw fizjologii, fizyki gazów, pneumatyki, mechaniki i elektroniki, podstaw teorii dekompresji oraz technologi hiperbarycznej oraz szczegółową wiedzę związaną z budową i obsługą danej komory hiperbarycznej. Ten zakres wiedzy powinien zapewnić producent dostarczający komorę hiperbaryczną do ośrodka (należy zwrócić uwagę na zakres szkolenia oraz kwalifikacje i doświadczenie osoby szkolącej). Wytyczne zawarte są m. in. w  Europejskim Kodeksie Dobrej Praktyki w Terapii Tlenem Hiperbarycznym, jest to dokument, który stanowi wytyczne dla regulacji i standardów w medycynie hiperbarycznej na terenie Europy.

Pamiętajmy ważne są wyniki leczenia naszych Pacjentów ale jeszcze ważniejsze jest ich i nasze bezpieczeństwo!!! Pracując z człowiekiem (pacjentem, klientem) odpowiadamy za jego bezpieczeństwo. To po naszej stronie spoczywa obowiązek odpowiednich kwalifikacji i zapewnienia bezpieczeństwa w naszej placówce, tym bardziej jak mamy doczynienia z tlenem i wyższym ciśnieniem czy to w komorach hiperbarycznych, tlenowych czy normabarycznych. Zwracajmy uwagę na jakość, zakres szkolenia oraz kwalifikacje i doświadczenie osób szkolących.

APARATURA:
W obecnej chwili do terapii hiperbarycznej wykorzystywane są dwa rodzaje komór:
- komory jednoosobowe (monoplace)
- komory wieloosobowe (multiplace)

KOMORY JEDNOOSOBOWE
Komory jednoosobowe składają się z cylindra oraz systemów sterowania i dostarczania gazów. W tej komorze może podczas terapii przebywać jeden pacjent zazwyczaj w pozycji leżącej. Komora zbudowana jest z przezroczystego cylindra, przez który pacjent znajduje się pod stałą obserwacją personelu medycznego oraz zmniejsza poczucie lęku (klaustrofobii) i umożliwia korzystanie z urządzeń multimedialnych takich jak oglądanie zewnętrznego ekranu telewizyjnego. Komora może być wypełniana tlenem, którym pacjent oddycha podczas terapii lub powietrzem, w tym przypadku pacjent oddycha tlenem za pomocą systemu oddechowego B.I.B.S.

Komora hiperbaryczna jednoosobowa

Rys. Komora jednoosobowa OXYLIFE I firmy OXYHELP

Komory jednoosobowe mogą być wyposażone w system dystrybucji gazów (BIBS) umożliwiający oddychanie pacjenta czystym tlenem za pośrednictwem maski, a komora w tym przypadku jest wypełniona sprężonym powietrzem.

 

Komora hiperbaryczna Baroxhbo SOLO

 

Komora hiperbaryczna SOLO

Rys. Komora hiperbaryczna SOLO firmy BaroxHBO o ciśnieniu 3 ATA w Krajmed Centrum Nowoczesnej Laryngologii w Warszawie

KOMORY WIELOSOBOWE
Komory wieloosobowe zbudowane są z dwóch przedziałów – komory dekompresyjnej i komory głównej. Komora dekompresyjna stanowi pomieszczenie przejściowe między środowiskiem a wnętrzem komory głównej. W komorze głównej przeprowadzana jest terapia.

Komora hiperbaryczna Baroxhbo OMEGA

Rys. Komora wieloosobowa OMEGA o ciśnieniu 10 bar (100 msw) firmy BaroxHBO Wojskowym Instytucie Medycznym

Zazwyczaj pacjenci siedzą na specjalnych fotelach wbudowanych w komorę i oddychają czystym tlenem za pomocą masek lub specjalnych kapturów oddechowych. W komorze wielomiejscowej jednocześnie może być poddanych terapii od 2 do nawet 16 pacjentów.
 

Komora hiperbaryczna OMEGA

Rys. Wnętrze komory wieloosobowej OMEGA firmy BaroxHBO

Komory typu multiplace umożliwiają wjechanie chorego na wózku inwalidzkim lub noszach. Podczas terapii w tego typu komorach wraz z pacjentami może przebywać asystent medyczny. Większa powierzchnia oraz uczestnictwo personelu medycznego podczas terapii zmniejsza poczucie lęku i korzystnie wpływa na pacjentów.

Najnowszym osiągnięciem w dziedzinie komór hiperbarycznych jest stworzenie przez  firmę OXYHELP komory wielosobowej OXYLIFE C dla dwóch, czterech lub sześciu pacjentów. Wyróżniającą cechą tej komory są małe wymagania infrastruktury oraz dystrybucji gazów medycznych.

Oxyhelpoxyhelp 2

Rys. Komora hiperbaryczna dwuosobowa OXYLIFE C firmy OXYHELP

Komory wszystkich typów wyposażane są w systemy komunikacji z pacjentami, systemy bezpieczeństwa oraz systemy multimedialne takie jak telewizja czy radio. Podczas terapii pacjenci mogą być podłączeni do systemów monitorujących parametry życiowe, respiratorów i pomp infuzyjnych.

Szczegółowe informacje dotyczące wymagań stawianych urządzeniom, personelowi, protokołom badań, systemom bezpieczeństwa i prowadzonej dokumentacji zamieszczone są w „Europejskim Kodeksie Dobrej Praktyki w Terapii Tlenem Hiperbarycznym” opracowanym przez grupę roboczą „SAFETY” programu COST B14 przetłumaczoną i opublikowaną w Polsce w Krajowym Ośrodku Medycyny Hiperbarycznej, Międzywydziałowym Instytucie Medycyny Morskiej i Tropikalnej w Gdyni i Akademii Medycznej w Gdańsku.

Więcej o komorach hiperbarycznych mogą Państwo dowiedzieć się na stronach producentów np. Baroxhbo, Oxyhelp oraz przedstawicieli www.enpol-ltd.pl .


O autorach:

Paweł Kowalewski - inżynier biocybernetyki i inżynierii biomedycznej, Politechnika Warszawska, Certyfikowany technik hiperbaryczny przez europejskie towarzystwa medycyny hiperbarycznej (EBAss oraz ECHM), wieloletni praktyk związany z technologią i medycyną hiperbaryczną, neurologią oraz techniką fizjoterapeutyczną. Fizjolog pasjonata oraz psukiwacz wiedzy sprawdzonej.

Marcin Walichnowski - inżynier elektroniki medycznej Politechnika Warszawska, zawodowo związany z elektroniką medyczną, urządzeniami do diagnostyki neurologicznej, MRI, fMRI i urządzeniami do badań klinicznych.